استفاده غیر عبادی از مسجد

خوابیدن در مسجد

183-خوابیدن در مسجد مکروه است مگر در حال‏ناچاری  .

نماز بر میت

184-خواندن نماز میت در مساجد مکروه است،ولی در مسجد الحرام مکروه نیست.

دفن میت

185-دفن میت در مسجد،اگر ضرر به مسلمانان باشد یا مزاحم نمازشان باشد،جایز نیست، بلکه مطلقادفن میت در مسجد جایز نیست.

بقیه در ادامه مطلب

دفن میت

185-دفن میت در مسجد،اگر ضرر به مسلمانان باشد یا مزاحم نمازشان باشد،جایز نیست، بلکه مطلقادفن میت در مسجد جایز نیست  .

186-س:آیا جایز است که وصیت کنم پس ازمرگ در مسجد محل که در آن زحمت زیادی کشیده‏ام‏مرا دفن کنند،چون بسیار دوست دارم در این مسجددفن شوم،در حیاط مسجد یا شبستان؟

ج-اگر هنگام اجراء صیغه وقف،دفن میت‏استثناء نشده باشد دفن میت در آن جایز نیست‏و وصیت‏شما در این مورد اعتباری ندارد  .

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

برگزاری مجالس سوگواری و فاتحه

187-اگر مسجد را برای عزاداری چادر بزنند و فرش‏کنند و پارچه سیاه نصب کنند و وسائل چای و پذیرایی‏به مسجد ببرند،در صورتی که این کارها به مسجدضرر نرساند و مانع نماز خواندن نشود اشکال ندارد  .

188-س:تشکیل مجلس فاتحه و ترحیم،درمسجد،چه صورت دارد؟

ج-اگر مانع از نماز نباشد مانعی ندارد  .

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

برگزاری مجلس شادی

189-س:اینجانب قصد دارم طبق سنت صدراسلام مجلس عروسی و ولیمه ازدواج پسرم را با حفظتمام شعائر مذهبی در مسجد برگزار نمایم.استدعادارم نظر شریف را در این مورد مرقوم فرمائید.

ج-برگزار نمودن مجلس عروسی درمسجد،در صدر اسلام به صورت یک سنت،معلوم نیست و بهتر این است که اینگونه‏مجالس را در منازل خود تشکیل دهید ونسبت‏به مسجد اگر مزاحمت‏با نمازگزاران‏باشد حرام و الا سزاوار نیست،زیرا مناسب وضع مسجد نیست و هتک است.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

190-س:در برخی مناطق،بویژه در روستاها،مجالس عروسی را در مساجد بر پا می‏کنند، یعنی‏مجلس رقص و غنا را در خانه برگزار می‏کنند ولی نهاریا شام را در مسجد می‏دهند،آیا این کار شرعا جایزاست‏یا نه؟

ج-غذا دادن به میهمانان،در مسجد،به‏خودی خود اشکال ندارد ولی بر پا کردن‏مجالس عروسی در مساجد مخالف‏جایگاه اسلامی مسجد است و جایزنمی‏باشد و ارتکاب محرمات شرعی ازقبیل غنا و موسیقی لهوی مطرب،حرام‏است مطلقا.

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

درس و بحث

191-س:آیا از صحن و ایوان مسجد می‏توان برای توجیه فکری و فرهنگی و اعتقادی و دروس‏نظامی به جوانان استفاده کرد،با توجه به اینکه جابرای این امور،کم است و از ایوان مسجد هم استفاده‏دیگری نمی‏شود؟

ج-این امور تابع کیفیت وقف صحن و ایوان‏مسجد است و در این خصوص لازم است‏نظر امام جماعت و هیئت امنای مسجد راجویا شوید.یاد آوری می‏شود که راهنمایی‏جوانان و تشکیل کلاسهای دروس دینی باموافقت امام جماعت و هیئت امنای مسجد،امری است مطلوب و پسندیده.

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

192-س:در مسجدی که نماز اقامه می‏شود،بخشی از آن مختص به بانوان است و گاهی در این‏مسجد درس گفته می‏شود و هنگام درس و بحث،بانوان از مسجد خارج می‏شوند و این درس مانع نمازبانوان است‏یا درسی که مانع نماز آنان است اشکال دارد یا نه؟

ج-مانع شدن از نماز خواندن نمازگزاران‏در مسجد جایز نیست،خواه نمازگزارمرد باشد یا زن  .

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

شعر خوانی

193-خواندن شعری که نصیحت و مانند آن نباشددر مسجد مکروه است  .

ورزش

194-س:آیا تمرینات ورزشی در مسجد محله یاخوابیدن در آن یا مسجد دیگر جایز است؟

ج-مسجد مکان ورزش نیست و خوابیدن‏در مسجد مکروه است  .

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

نمایش فیلم

195-س:آیا نمایش فیلمهای سینمایی که ازسوی وزارت ارشاد اسلامی مجوز دارد در مسجد برای‏کسانی که در جلسات قرآن شرکت می‏کنند،شرعااشکال دارد؟

ج-جایز نیست مسجد را به مکان نمایش‏فیلمهای سینمایی تبدیل کنند ولی نمایش‏فیلم در وقت نیاز با هماهنگی امام جماعت‏مسجد مانع ندارد  .

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

کتابخانه و اتاق بسیج

196-س:اشغال کردن مسجد به اینکه مقداری ازمسجد را کتابخانه کنند یا اینکه برای غیر نمازاجتماع کنند در مسجد،به طوری که مزاحم مصلین(نمازگزاران)باشند چه صورتی دارد؟

ج-کتابخانه کردن مقداری از مسجد و مزاحمت نمازگزاران جایز نیست(اگر قبل از آنکه زمین وقف مسجد شود قسمتی را کتابخانه و قسمتی را مسجد بسازند اشکال ندارد، ولی پس از آنکه وقف مسجد شد،تغییر آن جایز نیست.)ولی‏می‏توانند تعدادی کتاب بدون مزاحمت‏مصلین در مسجد قرار دهند  .

197-س:آیا می‏شود قسمتی از مسجد را که‏هیچگونه استفاده‏ای از آن نمی‏شود برای شورای‏همیاری که هیچ جایی برای جلسات شورا ندارند،اختصاص داد یا نه؟

ج-اختصاص دادن قسمتی از مسجد به‏امور شورا جایز نیست.

198-س:آیا در قسمت پشت‏بام مسجد،می‏توان ساختمانی به عنوان کتابخانه ساخت و مورداستفاده قرار داد یا نه؟

ج-نمی‏شود.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

استفاده از وضوخانه مسجد

199-کسی که نمی‏خواهد در مسجدی نماز بخواند،اگر نداند حوض یا وضوخانه آن را برای همه مردم‏وقف کرده‏اند یا برای کسانی که در آن جا نمازمی‏خوانند،نمی‏تواند از حوض یا وضوخانه آن مسجدوضو بگیرد.ولی اگر معمولا کسانی هم که نمی‏خواهنددر آنجا نماز بخوانند وضو می‏گیرند،می‏تواند در آنجاوضو بگیرد  .

200-اگر طهارتخانه مسجد،تنها برای استفاده‏نمازگزاران آن مسجد وقف شده باشد،استفاده کسانی‏که نمی‏خواهند در آن مسجد نماز بخوانند،حرام است.

ولی اگر ندانند که برای استفاده همه مردم وقف شده یافقط نمازگزاران همان مسجد،حکم مساله قبل رادارد.

201-س:آیا استفاده شخصی آنهم به مقدار کم،از آب مخصوص وضو در مساجد،مثلا مغازه‏داران‏محل برای نوشیدن یا درست کردن چای یا برای‏ماشین،با توجه به اینکه چنین مسجدی واقف‏مشخص ندارد که از این کار منع کند،چه حکمی دارد؟

ج-اگر معلوم نباشد که آب،تنها وقف‏وضوی نمازگزاران است و عرف مردم آن‏محل و رهگذران از مثل این آب استفاده‏می‏کنند،اشکال ندارد هر چند احتیاط دراین موارد مطلوب است ⁽¹⁹⁾ .[یعنی بهتر است‏پرهیز کنند و استفاده نکنند.]

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

مسجد سازی

ثواب ساختن مسجد

1-ساختن مسجد،از مستحبات مؤکد است وپاداشی بزرگ و ثوابی بسیار دارد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

«من بنی مسجدا فی الدنیا اعطاه الله بکل شبر منه-او قال بکل ذراع منه-مسیرة اربعین الف عام مدینة‏من ذهب و فضة و در و یاقوت و زمرد و زبرجد ولؤلؤ...»

«هر که در دنیا مسجدی بسازد،خداوند در برابر هروجب-یا فرمود:هر ذراع-به مقداری که چهل هزارسال پیموده می‏شود،شهری از طلا و نقره و در و یاقوت و زمرد و زبرجد و لؤلؤ به او عطا می‏کند.

تحقق عنوان مسجد

2-اگر زمینی را به قصد قربت(قربة الی الله)به‏نیت مسجد بودن بسازند و حداقل یک نفر به اذن بانی‏در آن نماز بخواند، مسجد می‏شود و باید احکام مسجد نسبت‏به آن مراعات شود.

3-گر چه مطابق آنچه در مساله قبل گفته شد،عنوان مسجد تحقق می‏یابد، ولی مشهور بین فقها آن‏است که باید صیغه وقف بخواند، یعنی بگوید:«وقفتها مسجدا قربة الی الله‏»یعنی این زمین یا ساختمان رابرای رضای خداوند وقف کردم برای آنکه مسجدباشد.

4-مساجد تمام گروههای مسلمان،اعم از شیعه‏و غیر آن در احکامی که برای مسجد گفته می‏شود فرقی ندارد.

5-اگر انسان بداند که واقف،سقف و صحن ودیوار مسجد را جزء مسجد قرار نداده،یا نداند جزءمسجد قرار داده یا نه و نشانه‏ای بر اینکه جزء مسجداست نباشد،احکام مسجد را ندارد. هر چند در صورت‏شک،احتیاط مسحتب است،احکام مسجد را نسبت‏به این مکانها نیز مراعات کنند  .

6-س:زمینی است که جزء موقوفه یک امامزاده‏می‏باشد و بین خانه‏های مسکونی قرار گرفته، با توجه‏به این که محل،بزرگ می‏باشد و فاقد مسجد است،نظرتان را راجع به بنای مسجد در این زمین موقوفه‏بیان نمایید.

ج-اگر وقف است مسجد نمی‏شود.

7-س:اگر اصل وقف مشخص نباشد-برای‏مسجد مثلا-آیا حکم مسجد دارد یا نه؟و اگر اصل وقف معلوم باشد ولی مورد تصرف و مصرف آن‏مشخص نباشد چه باید کرد؟

ج-تا عنوان مسجدیت در وقف محرزنشود حکم مسجد مترتب نمی‏شود و درصورت معلوم نبودن مصرف،صوری داردکه در تحریر(ج 2،ص 109،م 2.)مذکور است  .

زمین مسجد

8-اگر مسجدی ویران شود،زمین آن از مسجدبودن خارج نمی‏شود و احکام مسجد در برخی موارد برآن جاری است،و همچنین اگر تمام روستا یا شهری‏که مسجد در آن است،خراب شود مکانی که مسجدبوده همچنان عنوان مسجد دارد.

9-زمین بدون دیوار و ساختمان را نیز می‏توان‏مسجد قرار داد،بنابر این اگر زمینی را برای مسجد وقف کنند و به همین قصد در آن نماز خوانده شود،مسجد است و احکام آن باید مراعات شود،هر چنددیوار کشی نشده باشد و ساختمان هم نساخته باشند  .

10-س:اینجانب یک قواره زمینی را که 312 مترمربع می‏باشد برای مسجدی خریداری نمودم،چون‏مردم این محل بودجه نداشتند،نتوانستند بسازند،حالابا کمک مردم می‏خواهند مسجد را بسازند می‏بینند که‏این زمین برای مسجد کوچک است،آیا اجازه است که‏این زمین را بفروشیم و در همین محل زمین بیشتری‏خریداری نماییم؟البته در موقع خرید زمین، صیغه‏خوانده نشده ولی با عقیده کامل خریداری شده برای‏مسجد.

ج-خرید زمین به قصد بنای مسجد کافی‏در وقف نیست.اگر بعد از خرید،وقف نشده‏و تحویل وقف نگردیده به ملک مالک باقی است و اختیار آن با مالک است.

11-س:در روستایی که اهالی آن روستا،محل‏سکونت‏خود را رها کرده‏اند و نزدیک همان محل درزمین موات خانه ساخته‏اند،من در یک قطعه از همان‏زمین موات با کمک اهالی،مسجدی بنا کردم بطوری‏که قسمتی از دیوار مسجد آماده است و ضرری هم‏ندارد عده‏ای دیگر از همان محل،روی مقاصد و یاغرض شخصی،از به پایان رساندن مسجد جلوگیری‏می‏کنند،آیا از نظر شرع مقدس اسلام می‏توانندجلوگیری نمایند یا خیر؟

ج-اگر زمین موات بوده و متعلق حق کسی‏نبوده،با تحجیر(سنگ چین و حصار کشی). و آماده شدن برای‏مسجد،دیگران حق مزاحمت ندارند،لاکن‏چنانچه دولت اسلامی در این باره مقرراتی‏دارد باید مراعات شود.

12-س:مقداری از بیابان برای مسجد تعیین‏می‏شود و به عنوان مسجد در آن نماز اقامه می‏شود،سپس از آنجا می‏روند،برای کسانی که موضوع رامی‏دانند اگر به آنجا گذرشان بیفتد حکم مسجد دارد؟

ج-به مجرد تعیین مقداری از بیابان برای‏مسجد و نماز در آن،حکم مسجد پیدانمی‏کند.

13-س:هر گاه شخصی در قبرستان مسلمین‏که وقف است مسجدی روی قبور اموات بنا کند، آیاجایز است‏یا خیر؟و اگر چنین مسجدی بنا شد آیا نمازدر آن صحیح است؟

ج-ساختن مسجد در قبرستان که زمین آن‏وقف قبرستان است جایز نیست،و نبش‏قبور مسلمین حرام است،و به مجردساختن،مسجد نمی‏شود،ولی نماز خواندن‏در آن مانعی ندارد.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

14-س:آیا روی زمین اصلاحات ارضی‏می‏توان مسجد و سایر اماکن عمومی از قبیل حمام، مدرسه دینی طلاب و اماکن فرهنگی درست کرد؟

ج-چون مبنای دولت جمهوری اسلامی‏ایران بر ملکیت اراضی مذکوره است لازم‏است معامله ملکیت‏شود  .

آیت‏الله فاضل‏لنکرانی دامت‏برکاته

حیاط مسجد

15-س:مسجدی که علاوه بر شبستان،دارای‏حیاط و صحن و راهرو است و در عرف،همه آنها رامسجد می‏خوانند،آیا احکام مسجد بر آنها بار است‏یانه و در صورتی که قصد بانی معلوم نباشد،ساختن‏مستراح و امثال آن در یک طرف آن صحن چه‏صورت دارد.دلیل و قرینه بر عدم مسجدیت لازم‏است‏یا نه؟

ج-با شک در آنکه صحن را جزء مسجد قرار داده،اگر اماره‏ای(نشانه،علامت)بر مسجد بودن‏نباشد،محکوم به مسجدیت نیست و اماره‏بر عدم،لازم نمی‏باشد.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

مسجد و حسینیه(باهم)

16-س:احتراما به استحضار می‏رساند که درمحلی از زیر زمین تا کف به نام حسینیه و از کف به‏بالا به نام مسجد از مردم پول گرفته شده و 65 درصدر آن را جهاد،جهت احداث مسجد پرداخته است،چه حکمی دارد،مسجد است‏یا حسینیه؟

ج-اگر از ابتدا مقداری به حساب حسینیه‏و مقداری به عنوان مسجد ساخته شده ووقف گردیده اشکال ندارد و هر یک ازحسینیه و مسجد حکم خود را دارد.

تغییر و تبدیل مسجد

17-س:مسجدی که در آن استفاده جماعت‏نمی‏شود و به ندرت کسی یا کسانی در آن نمازمی‏خوانند،آیا می‏توان از آن برای مدتی به عنوان‏فروشگاه تعاونی استفاده نمود؟

ج-تبدیل مسجد به فروشگاه جایزنیست  .

18-س:مسجدی است که زیر زمینی دارد که‏متروکه است،جمعی از افراد خیر تصمیم دارند با کسب‏اجازه از مرجع عالیقدر،امام خمینی قدس سره،این زیر زمین راتبدیل به صندوق قرض الحسنه عام المنفعة نمایند،آیا امام اجازه می‏دهند یا خیر؟

ج-جایز نیست.

19-س:آیا در پشت‏بام مسجد غیر از ساختمان‏برای مسجد،می‏توان ساختمان دیگری بنا نمود،مثلا ساختن اتاق برای بسیج و غیره.

ج-جایز نیست.

20-س:اگر مسجدی که از قرنها پیش محل‏عبادت و مسجد مسلمین بوده،خراب یا به وسیله‏عمال حکومت گذشته تخریب شده باشد،آیا می‏توان‏در محل آن،ساختمان دیگری برای سکنی و یا باعناوین مذهبی دیگر مثل حسینیه،تکیه و غیره‏ساخت؟یا باید آن را به حالت اول و به صورت مسجددر آورد و برای سکنه محل که مسجدی هم ندارند،به‏صورت سنگر دینی و عبادتگاه الهی قرار داد؟

ج-تبدیل مسجد به غیر آن جایز نیست.

21-س:در طرح توسعه یکی از خیابانهای که‏برای راحتی عبور وسائل نقلیه اجرا خواهد شد تعدادی‏مسجد قرار دارد که بعضی از آنها کلا و بعضی قسمتی‏از آن خراب می‏شود،نظر شریف در این مورد چیست؟

ج-از بین بردن مسجد یا جزئی از آن‏جایز نیست،مگر مصلحتی در کار باشد که‏نتوان از آن مصلحت دست کشید و چشم‏پوشی کرد.

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

تبدیل مسجد به حسینیه

22-س:ما یک حسینیه داریم که تقریبا خراب‏شده و مکانش هم جای خوبی نیست،آیا می‏شود آن‏را بفروشیم و کنار مسجد یک زمینی است‏حسینیه‏ای‏از نو بسازیم؟و اگر می‏شود چون وصل مسجد است‏یک متر هم از حیاط مسجد داخل حسینیه قرار بگیردتا بتوانیم در عزاداری امام حسین علیه السلام حسینیه خوبی‏داشته باشیم؟

ج-فروش حسینیه و همچنین جزء حسینیه‏قرار دادن مسجد جایز نیست.

تغییر حسینیه به مسجد

23-س:زمینی را به نام ساختن حسینیه خریداری‏کرده و ثلث قیمت آن را می‏پردازند،و از مؤمنین هم به‏نام حسینیه پول جمع آوری می‏کنند،ساختن بنا شروع‏شد و به خاطر تشخیص قبله،محرابی ساخته شد وهمینکه بنا نیمه تمام شد،عده‏ای گفتند:اگر مسجدبشود بهتر است و صاحب زمین هم گفت:اگر مسجد بشود، بقیه پولم(دو ثلث‏باقیمانده)را نمی‏خواهم ،لذا قبض را به نام مسجد صاحب الزمان علیه السلام نمودند و بقیه‏بنا را به نام مسجد تمام نمودند و در حال حاضر از این‏بنا به نام مسجد استفاده می‏نمایند ولی اختلاف هنوزبر طرف نشده است ،استدعا می‏شود ،آنچه را که حکم ‏خداست مرقوم فرمایید تا تکلیف خود را بدانیم.

ج-وقف زمین برای حسینیه اگر تمام نشده‏و قبض وقف حاصل نشده، تغییر آن به عنوان‏مسجد اشکال ندارد ،ولی اگر تغییر بعد ازتمامیت وقف حسینیه حاصل شده باشد، باطل است و آن محل مسجد نمی‏شود، اگرچه نماز در آنجا اشکال ندارد.

24-س:شخص خیری در جنب مسجد ،زمینی به‏نیت ‏حسینیه در اختیار مؤمنین قرار داده است ،بعدا امنای مسجد ،آن زمین را با اجازه صاحب آن،جزء مسجد قرار داده‏اند،آیا احکام مسجد بر آن جاری است‏یا خیر؟

ج-اگر وقف حسینیه،تمام شده و لو به‏این نحو که به قصد حسینیه تحویل داده‏باشد،مسجد نمی‏شود و احکام مسجد برآن جاری نیست.

تغییر نام مسجد

25-س:مسجدی حدود بیست‏سال قبل ساخته‏شده است و به نام مبارک صاحب الزمان علیه السلام نامگذاری‏شده و معلوم نیست که این نام در صیغه وقف هم ذکر شده یا نه،حکم تغییر نام این مسجد ازصاحب الزمان علیه السلام به مسجد جامع چیست؟

ج-مجرد تغییر نام مسجد مانعی ندارد.

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

تخریب و بازسازی مسجد

26-س:اهالی یکی از روستاها در نظر دارندمسجد محقری که تکافوی اهالی محل را نمی‏نمایدتخریب کنند و مجددا مسجد مناسبی در همان محل‏بسازند با توجه به اینکه برای توسعه مسجد مزبور تنهاراه،تخریب آن است،لذا خواهشمند است تکلیف‏شرعی را اعلام فرمائید.

ج-خراب کردن به منظور توسعه،درصورت احتیاج مردم اشکال ندارد.

تغییر محل شبستان مسجد

27-س:اهالی روستایی تصمیم گرفتند بنای فعلی مسجدشان را به عللی تغییر بدهند و چون به جهاتی‏ساختن شبستان در محل کنونی مشکل است،آیامجازند زمین مجاور را شبستان و از مکان قبلی به‏عنوان محوطه استفاده کنند.

ج-مانع ندارد ولی احکام مسجد بر آن‏مترتب است.

28-س:مسجدی است دارای شبستان وصحن،چون به صورت ساختمان قدیمی و کهنه است‏جمعی از مؤمنین تصمیم دارند آن را خراب و تجدیدبنا نمایند ولی طبق نقشه معمار، صحن مسجد به‏صورت شبستان و شبستان به صورت صحن درمی‏آید و این عمل از نظر اصول معماری و زیبایی‏مسجد،به صلاح مسجد است،در این صورت اشکال‏دارد یا نه؟

ج-تبدیل شبستان مسجد به صحن، جایز نیست.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

تعمیر و توسعه مسجد

29-:تعمیر مسجدی که نزدیک به خرابی‏می‏باشد مستحب است و اگر مسجدی طوری خراب‏شود که تعمیر آن ممکن نباشد ،می‏توانند آن را خراب ‏کنند و دوباره بسازند بلکه می‏توانند مسجد را که خراب ‏نشده ،برای احتیاج مردم خراب کنند و بزرگتر بسازند ⁽²⁹⁾ .

30-س:در شهرستان ما مسجد جامعی است که‏در قدیم بنا شده و الآن حیاط مسجد جهت اقامه نمازجمعه در زمستان و تابستان احتیاج به سقف دارد،ضمنا از نظر واقف هم هیچ اطلاعی در دست نیست واین عمل هم لازم است،سقف زدن چه صورتی دارد؟

ج-مانعی ندارد.

مسجد قبیله‏ای

31-اگر واقف مکانی را به عنوان مسجد طایفه و قبیله یا گروه خاصی وقف کند که تنها همان افراد از آن‏استفاده کنند،هر چند وقف صحیح است و تنها همانهامی‏توانند در آن به عبادت خداوند بپردازند ولی بنابراحتیاط واجب چنین مکانی مسجد نخواهد شد واحکام مساجد را نخواهد داشت  .

32-س:نماز خواندن در مسجدی که عده‏ای ازکسانی که در ساختن این مسجد مشارکت داشته‏اندادعا می‏کنند،که مسجد را برای خود و قبیله خودشان‏ساخته‏اند،چه حکمی دارد؟

ج-مسجد،پس از آنکه به عنوان مسجدساخته شد اختصاص به قوم و قبیله و افرادخاصی ندارد،بلکه برای تمام مسلمانان‏استفاده از آن جایز است.

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

عبادت در مسجد

نماز خواندن در مسجد

90-نماز خواندن در مساجد مستحب است،بلکه‏حاضر نشدن در مسجد مخصوصا برای همسایگان‏مسجد-در صورتی که عذری مثل بارش برف و باران‏نباشد-مکروه است.

91-ترتیب اولویت مساجد برای نماز خواندن ازنظر ثواب بدین شرح است:

مسجد الحرام هر نماز،معادل یک میلیون نماز

مسجد النبی صلی الله علیه و آله هر نماز،معادل ده هزار نماز

مسجد جامع کوفه-هر نماز،معادل هزار نماز

مسجد الاقصی-هر نماز،معادل هزار نماز

مسجد جامع هر شهر-هر نماز،معادل یکصد نماز

مسجد قبیله-هر نماز،معادل بیست و پنج نماز

مسجد بازار-هر نماز،معادل دوازده نماز  .

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

92-برای زنها نماز خواندن در خانه بهتر است،ولی اگر بتوانند کاملا خود را از نامحرم حفظ کنند،بهتراست در مسجد نماز بخوانند.

93-مستحب است انسان نمازش را در مکانهای‏مختلف و مساجد متعددی بخواند که در قیامت همه‏آن اماکن و مساجد به نفع او شهادت دهند.

94-تعطیل کردن مسجد مکروه است و مستحب‏انسان نماز را در مسجدی بخواند که نمازگزار ندارد تاتعطیل نشود.از امام صادق علیه السلام روایت‏شده است که-سه‏چیز در قیامت از مردم شکایت می‏کنند:اول مسجد متروکی که اهالی آنجا در آن نماز نمی‏خوانند. دوم:

عالمی که بین عده‏ای جاهل قرار دارد و از او استفاده‏نمی‏کنند.و سوم:قرآنی که متروک مانده و غبار گرفته‏است و آن را تلاوت نمی‏کنند.

95-زیاد رفتن به مسجد مستحب است.از پیامبراکرم صلی الله علیه و آله روایت‏شده است که هر کس به مسجد رود ازوقتی که روانه مسجد می‏شود تا به خانه بر می‏گردد،برای هر قدم که بر می‏دارد ده حسنه نوشته می‏شود.

نماز تحیت مسجد

96-وقتی انسان وارد مسجد می‏شود،مستحب‏است دو رکعت نماز به قصد تحیت و احترام مسجدبخواند و اگر نماز واجب یا مستحب دیگری هم‏بخواند،کافی است.

اماکن تخییر

97-مسافر-با شرایطی که در کتابهای مفصل فقهی‏آمده است-نمازهای چهار رکعتی را باید شکسته(دورکعتی)بخواند،ولی در چهار مکان،می‏تواند تمام یاشکسته بخواند و آن اماکن عبارتند از:

مسجد الحرام در مکه مکرمه

مسجد النبی صلی الله علیه و آله در مدینه منوره

مسجد جامع کوفه

حرم سید الشهداء امام حسین علیه السلام

98-این حکم اختصاص به مسجد اصلی ندارد ودر جاهای توسعه یافته هم مسافر می‏تواند نمازش راتمام بخواند هر چند احتیاط مستحب است،تنها درمسجد اصلی نماز را تمام بخواند.

جا گرفتن برای نماز

99-یکی از اماکن مشترک و عمومی مسلمانان مسجد است،که همه آنان در استفاده از آن مساوی‏هستند-البته استفاده‏هایی که مخالف شرع و شان‏مسجد نباشد-پس اگر شخصی قبل از دیگری،جایی‏از مسجد را برای نماز یا عبادتی دیگر یا قرائت قرآن یاخواندن دعاء بلکه تدریس یا موعظه کردن و فتوا دادن‏در اختیار گرفت،دیگری نمی‏تواند آن جا را از او بگیرد، خواه فرد اول و دوم در استفاده یک هدف و غرض‏داشته باشند یا اغراض آنها متفاوت باشد، آری بعیدنیست که نماز-جماعت‏یا فرادی-بر سایر کارها مقدم‏باشد،پس اگر شخصی مسجد را برای تلاوت قرآن یادرس گفتن یا دعا فرا خواندن اشغال کرده باشد وشخص دیگری بخواهد در آنجا نماز بخواند،و جای‏دیگری در مسجد برای نماز خواندن نباشد یا بخواهدبه جماعت ملحق شود و جای دیگری برای فرادی‏خواندن نماز هست ولی برای شرکت در جماعت‏نیست،مثلا در کنار صفوف به هم فشرده نمازجماعت،شخصی مشغول قرائت قرآن است و شبستان دیگری در مسجد برای نماز فرادی خواندن‏هست ولی جایی برای شرکت در نماز جماعت‏باقی‏نمانده و فردی وارد می‏شود و می‏خواهد در نمازجماعت‏شرکت کند،بر شخصی که قرآن می‏خواندواجب است،جای خود را به نمازگزار بدهد.

100-اگر انسان نگذارد مردم از مسجد و مدرسه وپل و جاهای دیگر که برای عموم مردم ساخته شده‏استفاده کنند،حق آنان را غصب کرده است  .

101-اگر کسی در مسجد جایی برای خود بگیرد ودیگری نگذارد که از آنجا استفاده کند،حق او را غصب‏کرده است.

102-کسی که در مسجد نشسته،اگر دیگری جای‏او را غصب کند و در آنجا نماز بخواند بنابر احتیاطواجب باید دوباره نمازش را در محل دیگری بخواند  .

103-گذاشتن رحل(اثاث و وسائل،مانند سجاده و عبا و...)برای نشستن در مسجد، مانندنشستن است،یعنی صاحب رحل،حق اولویتی نسبت‏به آن مکان پیدا می‏کند و دیگران نمی‏توانند جای او رابگیرند،در صورتی رحل،چیزهایی مثل سجاده و عباباشد که تمام محل نماز خواندن یا قسمت عمده آن رابگیرد،نه مثل گذاشتن مهر یا تسبیح یا مسواک و شانه‏و امثال اینها،بنابر این با گذاشتن مهر یا تسبیح و حتی‏هر دو حقی برای او ثابت نیست و دیگران می‏توانند،بردارند و در آن مکان نماز بخوانند.

104-بین گذاشتن رحل و آمدن فرد نباید فاصله‏زیاد باشد،به طوری که آن مکان معطل بماند،پس اگررحلی بگذارد و برود و بر نگردد در صورتی که بدون‏برداشتن نتوان در آن محل نماز خواند،دیگران‏می‏توانند آن را بردارند ولی کسی که آن را بر می‏دارد،ضامن نگهداری آن است تا صاحبش برگردد.

105-اگر شخصی که در جایی از مسجد نشسته‏است،برخیزد و از آن محل صرف نظر کند، حتی اگررحلی گذاشته و رحل را برندارد،دیگران می‏توانند آن‏جا را بگیرند.ولی تصرف در رحل او جایز نیست،مثلانمی‏توانند بر سجاده او نماز بخوانند  .

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

106-س:شخصی در مسجد،جهت نمازجماعت،رحل گذاشته و بیرون رفته و جماعت‏برپاشده و صاحب رحل مراجعت نکرده است در این‏صورت به محض منعقد شدن نماز جماعت،حق او ازآن مکان ساقط شده و دیگری می‏تواند جای او راتصرف کند یا نه؟

ج-بعد از منعقد شدن جماعت،احتیاط آن‏است که تا امام به رکوع رکعت اول نرفته‏جای او را اشغال نکنند.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

107-س:شخصی برای نماز در مسجد جا گرفته و می‏رود وضو بگیرد،دیگری جا نماز او را کنار زده وجای او مشغول نماز می‏شود آیا نماز او صحیح است؟

ج-بنابر احتیاط واجب نمازش را دوباره‏در محل دیگر بخواند.

آیت‏الله فاضل‏لنکرانی دامت‏برکاته

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

با کسانی که به مسجد نمی‏آیند

108-مستحب است انسان با کسی که در مسجدحاضر نمی‏شود:

-غذا نخورد

-در کارها با او مشورت نکند

-همسایه او نشود

-از او زن نگیرد.

-و به او زن ندهد.

مستحبات مسجد

109-بجز آنچه تاکنون گفته شد، این کارها نیز درباره مسجد مستحب است:

زودتر از همه به مسجد رفتن و دیرتر از همه ازمسجد بیرون آمدن.

چراغ مسجد را روشن کردن[تامین نور مسجد].

تمیز کردن مسجد.

هنگام وارد شدن،ابتدا پای راست را داخل‏مسجد گذاشتن.

هنگام بیرون آمدن،ابتدا پای چپ را بیرون‏گذاشتن.

وضو گرفتن،برای رفتن به مسجد.

خوشبو کردن خود و پوشیدن بهتر لباسها برای‏رفتن به مسجد.

مکروهات مسجد

110-این کارها درباره مسجد مکروه است:

عبور از مسجد،به عنوان محل عبور،بدون آنکه در آنجا نماز بخواند.

خوابیدن در مسجد مگر در حال ناچاری.

فریاد زدن در مسجد و صدا را بلند کردن،مگربرای اذان.

سخن گفتن از امور دنیا در مسجد.

خرید و فروش در مسجد.

انداختن آب دهان و بینی در مسجد(اگر بی‏احترامی به مسجد باشد حرام است.)

رفتن به مسجد برای کسی که سیر یا پیازخورده و بوی دهانش مردم را آزار می‏دهد.

اعتکاف در مسجد

111-یکی از کارهای مستحب ،اعتکاف است وعبارت است از ماندن در مسجد به قصد عبادت باشرایطی که در کتابهای مفصل فقهی آمده است.

112-اعتکاف تنها در این مساجد صحیح است:

مسجد الحرام در مکه مکرمه

مسجد النبی صلی الله علیه و آله در مدینه منوره

مسجد جامع کوفه

مسجد جامع بصره

و در غیر از این چهار مسجد،تنها در مسجدجامع هر شهر به قصد رجاء مانع ندارد و در سایر مساجدجایز نیست  .

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

مسجد جامع

113-س:تعریف مسجد جامع چیست؟

ج-مسجد جامع مسجدی است که اغلب اوقات‏بیشتر از سایر مساجد جمعیت داشته باشد.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

114-س:تعریف مسجد جامع چیست؟

ج-مسجدی که برای اجتماع زیادی ازاهالی آنجا ساخته شده و اختصاص به گروه‏خاصی یا اهالی محله‏ای نداشته باشد.

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

115-س:مسجد جامعی در شهری ساخته شده،بعد از آن مسجد بسیار بزرگتری ساخته شده و آن نیزبه مسجد جامع معروف گشته،کدامیک از این دومسجد،شرعا مسجد جامع می‏باشد، و ملاک در تعیین‏مسجد جامع چیست،با توجه به اینکه گاهی در این‏مسجد نماز جمعه خوانده می‏شود و گاهی در آن،وحکم اعتکاف در این دو مسجد چیست؟

ج-در صدق جامع بودن مسجد شرطنیست که تنها یک مسجد باشد،پس تعددمسجد جامع در یک شهر ضرری نمی‏زند،و اعتکاف در هر دو صحیح است،اگر جامع‏نامیده شود،و اقامه نماز جمعه دخلی درموضوع ندارد  .

آیت‏الله خویی قدس‏سره

لوازم مسجد

بیرون بردن لوازم مسجد

74-س:چند عدد بخاری چوب سوز را قبلاوقف مسجد نموده‏اند و فعلا با تعویض بخاریها، دیگراحتیاجی به آنها در این مسجد نیست و مسجدی دریک روستا احتیاج مبرم به بخاری دارد،با امام جماعت‏مسجد شهر در این مورد مشورت شد که ایشان اجازه‏استفاده از آنها را بدهند امام فرمودند:نامه‏ای به حضورامام بنویسید اگر حضرت امام اجازه دادند مانعی ندارد، لذا از حضور حضرت امام تقاضا می‏شود نظر مبارک رادر جواز یا عدم جواز بیان فرمایید.

 ج-اگر مسجدی که بخاری برای آن وقف‏شده احتیاج ندارد،می‏توانند با نظرمتصدی شرعی، در مسجد دیگر از آن‏استفاده نمایند.

75-س:آیا جایز است لوازم مسجد،از قبیل کولر،بلندگو و فرش جهت استفاده شخصی فاتحه وعروسی و یا استفاده پیشنماز مسجد از مسجد خارج‏شود؟

ج-تابع کیفیت وقف است اگر برای استفاده‏در مسجد وقف شده،بیرون بردن از مسجدجایز نیست.

76-س:آیا بردن فرش مسجد قدیم در مسجدجدید متصل جایز است؟

ج-اگر جزء مسجد قدیم محسوب است‏جایز است.

77-س:عده‏ای از افراد خیر پولی برای خریدن‏اجناسی که مورد احتیاج مسجد است می‏دهند و آن‏اجناس به نام مسجد خریداری می‏شود،آیا می‏توان ازآنها در خارج از مسجد برای کارهای خیر استفاده‏نمود؟

ج-اگر برای خصوص مسجد مزبورداده‏اند در خصوص آن مسجد از آن‏استفاده شود.

78-س:در مسجد گلیم‏هایی است که درحاشیه‏اش نوشته شده وقف مسجد است و اجازه خارج‏کردن از مسجد نیست،فعلا فرشهای قیمتی برای آن‏مسجد آورده و فرش نموده و گلیم‏ها را برداشته وحجرات همان مسجد را که در حیاط مسجد است‏فرش نموده‏اند و طلاب علوم دینیه در آنها ساکن‏هستند.آیا اشکالی دارد یا خیر؟

ج-در فرض سؤال گلیم مسجد را زیر فرش خود مسجد،پهن کنند و به جای دیگر نبرند.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

فروش لوازم مسجد

79-خرید و فروش چیزهایی که وقف مسجد شده‏باطل است،ولی اگر به طوری خراب شود که نتواننداستفاده‏ای را که مال برای آن وقف شده از آن ببرند،مثلا فرش مسجد پاره شود که نتوانند روی آن نماز بخوانند، فروش آن اشکال ندارد و در صورتی که‏ممکن باشد باید پول آن را در همان مسجد به‏مصرفی برسانند که به مقصود وقف کننده  نزدیکتر باشد.

80-س:تبدیل قرآن و کتب وقف شده در مساجدبه احسن،چه صورت دارد؟

ج-تا موقعی که قابل استفاده است فروش‏و تبدیل آن جایز نیست.

81-س:چیزهایی که به مسجد به عنوان نذرداده می‏شود،مانند پنکه،چراغ،استکان و نعلبکی‏چنانچه زاید بر احتیاج باشد،آیا متولی می‏تواند زیاده رابفروشد و به سایر هزینه‏های لازم مسجد برساند؟

ج-در صورتی که مورد نیاز سایر مساجدنباشد مانعی ندارد  .

آیت‏الله فاضل‏لنکرانی دامت‏برکاته

82-س:سماور ذغالی را فردی وقف مسجدکرده و اکنون مورد استفاده قرار نمی‏گیرد،آیا می‏شودآن را فروخت و به جای آن فرش تهیه کرد؟

ج-اگر مسجد دیگری نیاز به چنین‏سماوری داشته باشد به آنجا داده شود واگر چنین نیست آن را تبدیل به سماورگازی و مثل آن کنند و در صورت عدم‏نیاز پول آن را صرف در آبدارخانه مسجدکنند  .

آیت‏الله فاضل‏لنکرانی دامت‏برکاته

83-س:اجناسی مانند قند و چای را که درمساجد و غیره زیاد می‏آید و در اثر گذشت ایام احتمال‏فاسد شدن آنها وجود دارد،آیا می‏توان فروخت و پول‏آن را خرج همان مسجد کرد،یا باید به مسجد دیگربرد؟

ج-اگر بشود از عین آن در مساجد و یا دروقت دیگر استفاده کنند این امر تقدم دارد.

آیت‏الله فاضل‏لنکرانی دامت‏برکاته

لوازم مسجد تخریب شده

84-س:مسجدی قدیمی که غیر قابل استفاده‏بود تخریب و نوسازی شده مقداری از سنگهای‏شبستان باقی مانده،آیا استفاده از آن سنگها جهت‏توالت و دستشویی جایز است‏یا خیر؟زیرا سنگهای‏اضافی از اصل ساختمان و شبستان مسجد می‏باشد؟

ج-در فرض سؤال اگر مسجد دیگری درمحل یا غیر آن باشد که نیاز به سنگ داشته باشند، صرف آن شود و چنانچه مسجددیگری نباشد،سنگها را بفروشید و پول آن‏را صرف خود مسجد کنید و صرف آن درتوالت و دستشویی صحیح نیست.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

آوردن قرآن و مهر از مسجد

85-س:آیا مهر مسجد را به مسجد دیگرمی‏توان برد یا نه؟مثلا اگر کسی مهر مسجد را ببرد ومدتی با آن نماز بخواند چه در منزل و چه در مسجددیگر آیا نماز او چه صورت دارد؟

ج-جایز نیست و باید به جای اول‏برگرداند،مگر آنکه یقین کند که مخصوص‏آن مسجد نیست

آیت‏الله اراکی قدس‏سره

86-س:قرآنهایی که در مسجد الحرام است ،بر بعضی نوشته شده که وقف است ،ولی بر بعضی دیگر نوشته نشده است، شایع است آنها که کلمه وقف‏و یا عبارت دیگر که مفهم وقف بودن باشد ندارد، جایز است‏بردارند و چنین کاری احیانا شده است،بفرمایید جایز است‏یا نه؟

ج-برداشتن آنها بدون اینکه از متصدی‏ذیربط بگیرند ،جایز نیست و باید برگردانده شود.

استفاده از بلندگوی مسجد

87-س:در مسجد...یک دستگاه بلندگو است‏که در موقع اذان و مجالس سوگواری از آن استفاده‏می‏شود،بعضی اوقات،کودکی یا پولی از اشخاص ،مفقود می‏شود از ما خواهش می‏کنند که به وسیله‏ بلندگو، به اهالی شهر ابلاغ نماییم، حکمش چیست؟

ج-اگر بلندگو را به خارج نبرند و پول‏برق آن را بدهند ،اشکال ندارد.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

استفاده از برق مسجد

88-س:اگر در مسجد روضه برقرار باشد،آیامی‏توان برای ضبط شخصی از برق آن استفاده کرد؟

ج-جایز نیست،مگر آنکه پول برق‏مصرف شده را بدهند.

آیت‏الله فاضل‏لنکرانی دامت‏برکاته

میوه‏های درخت مسجد

89-س:اینجانب خادم مسجدی هستم که مدت‏سی و دو سال در این مسجد برای رضای خدا خدمت‏می‏کنم و از کسی مزد و حقوق نگرفته و نمی‏گیرم،درحیاط این مسجد مقداری درخت قلمه و درخت میوه‏غرس نمودم و بار آوردم،آیا جایز است از میوه و چوب‏آنها،خانواده اینجانب استفاده کنند یا جایز نیست؟

ج-اگر درختان را از مال خودتان غرس‏کرده‏اید و وقف ننموده‏اید،میوه آن از خودشماست و می‏توانید استفاده کنید

مخارج مسجد

موقوفات

56-اگر چیزی را بر مسجد وقف کنند و مصرفی‏برای آن مشخص نکرده باشند،منافع آن در تعمیر،نور،فرش و اجرت خادم مصرف می‏شود و اگر چیزی‏اضافه آمد به امام جماعت مسجد داده می‏شود.

57-س:زمینی است وقف مسجد که متصل به آن‏است،آیا با نظر متولی شرعی می‏توانیم مقداری اززمین موقوفه را به همان مسجد اضافه و جزو آن قراردهیم؟

ج-اگر وقف مسجد است که باید عوائد آن‏صرف مسجد شود،اضافه کردن آن به‏مسجد جایز نیست.

بر فرض عدم جواز آیا با نظر متولی جایز است‏مقداری از همان زمین برای دستشویی و یا کتابخانه‏استفاده شود.

ج-حکم مساله قبل را دارد.

58-س:در کنار یک مسجد کوچک،به فاصله 8متری زمینی به مساحت 1200 متر برای مسجد وقف‏گردیده است،آیا می‏شود در این زمین سالن سخنرانی‏و منزل خادم و وضوخانه و حجراتی برای تحصیل وچند مغازه برای هزینه مسجد درست کرد یا نه؟

ج-تابع نحوه وقف است.اگر زمین،وقف‏شده که از عوائد آن صرف احتیاجات‏مسجد شود، تصرفات مزبوره جایز نیست،مگر آنکه زمین را با صلاحدید وقف از متولی شرعی برای تصرفات مزبوره اجاره‏کنند.

59-س:مسجدی است که دارای موقوفاتی‏می‏باشد،اما نمی‏دانیم و روشن نیست که این موقوفات‏برای شخص امام جماعت مسجد است‏یا این که برای‏مخارج مسجد؟در صورتی که مردم مخارج مسجد راتامین کنند و مسجد از این نظر کمبودی نداشته باشد،آیا امام جماعت می‏تواند از این موقوفه استفاده کرده ومصرف نماید؟

ج-اگر معلوم نیست که وقف بر خصوص‏امام جماعت‏شده یا وقف بر چیزی شده که‏شامل امام جماعت هم باشد،نمی‏تواندبگیرد.

60-س:منزلی را وقف کرده برای مسجد،درضمن وقف شرط کرده که مادام العمر خود در آن سکونت کند،آیا صحیح است؟

ج-اگر مدت معین ذکر کند تا از جهل‏خارج شود مانعی ندارد و عدم ترتب‏احکام مسجد در مدت مذکور مانع ندارد،چون احکام مربوط به مسجدی است که‏مسلوب المنفعه(از بین رفتن منفعت)نباشد.

آیت‏الله اراکی قدس‏سره

61-س:مسجدی بوده در خیابان واقع شده وموقوفات برای مسجد هست که منافعش صرف مسجدبشود آیا متعذر المصرف است و منافع موقوفه را درجای اقرب فالاقرب باید مصرف شود؟

ج-با فرض عدم امکان اعاده مسجد حکم‏متعذر المصرف را دارد که باید در مسجدنزدیکتر،از باب‏«الاقرب فالاقرب‏»صرف‏شود.

آیت‏الله اراکی قدس‏سره

62-س:مسجدی در اثر زلزله خراب شده و اهالی آن به دو کیلومتری نقل مکان کرده‏اند و مسجدجدیدی ساخته‏اند.مسجد اول موقوفاتی دارد که بایدصرف تعمیراتش شود،آیا در مسجد دیگر می‏توان‏استفاده کرد؟

ج-لازم است که همان مسجد مخروبه راتعمیر و مرمت کنند و در بعض مواقع‏مناسب جلسات عزاداری و اقامه جماعت‏را در آن مسجد برپا کنند تا مسجد متروک‏نشود.

اجاره موقوفات مسجد

63-س:زمین موقوفه مخروبه‏ای،قبلا مستراح‏بوده سالهای متمادی مخروبه مانده و از انتفاع خارج‏شده،شخصی از متولی شرعی شفاها اجازه می‏گیرد وطبقه پایین آن را مستراح و وضوخانه ساخته و فوقانی‏آن را به خرج خود چند مغازه می‏سازد و متولی آن شفاها تشویق و ترغیب بر آن نموده؟آیا کسی دیگرحق اعتراض دارد؟و آیا متولی می‏تواند بگوید:اعیان‏را طبق نظر من وقف نمایید؟یا اعیان ملک سازنده‏است و فقط کرایه زمین مخروبه موقوفه را باید بدهد؟

اگر کسی پیدا شود مخارج اعیانی آن را بپردازد که‏سازنده واگذار به وقف نماید نسبت‏به وجه سرقفلی که‏سازنده گرفته چه صورت دارد؟

ج-اگر متولی شرعی با مراعات صلاح‏وقف اجاره داده که شخص برای خودش‏ساختمان کند و اجاره زمین را بپردازد،صاحب ساختمان،اجاره زمین را ضامن است‏و زمین در حالی که ساختمان روی آن است‏ملاحظه می‏شود،نه مخروبه.

64-س:مدتی است که در یکی از مساجد امام‏جماعت هستم و اطلاعی از کیفیت وقف این مسجدندارم.با توجه به اینکه مسجد مذکور از حیث تامین مخارج خود مشکلات فراوانی دارد، آیا جایز است زیرزمین مسجد را برای کاری که در شان مسجد باشداجاره داد؟

ج-اگر زیر زمین عنوان مسجد نداشته‏باشد و جزئی از متعلقات مورد نیاز مسجدنباشد، اشکال ندارد.

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

صرف زکات در مسجد

65-یکی از مصارف زکات‏«سبیل الله‏»است،یعنی کاری که منفعت عمومی دینی دارد یا نفعش به‏عموم مسلمانان می‏رسد،یا برای اسلام مفید است،که‏از جمله آنها ساخت و تعمیر و سایر مخارج ضروری‏مسجد است،پس زکات اموال را می‏توان در مسجدخرج کرد.

66-س:در قسمتی از صحن یک مسجد،با پول‏زکات،اتاقی به عنوان کتابخانه مسجد ساخته شده،آیا این عمل جایز است‏یا خیر؟و در صورت عدم جواز آیالازم است آن را خراب نموده و به صحن مبدل سازند؟

و در هر صورت تصرف در زکات چه صورتی دارد؟آیامجزی است‏یا موجب ضمان بر متلف و بر ذمه‏«من‏تجب علیه‏»است و ملزم به اداء می‏باشد؟

ج-محل ساختن کتابخانه اگر مسجد نبوده‏و تغییر وقف محسوب نشده است،اشکال‏ندارد و ضامن نیست،در غیر این صورت‏عمل مزبور جایز نبوده است و کسی که‏متصدی عمل مزبور شده باید محل را ازآن ساختمان تفریغ نماید و پول زکات را که‏در آن ساختمان صرف کرده ضامن است.

67-س:مسجدی است که نیاز مبرم به‏تعمیرات کلی دارد،آیا از زکات فطره می‏شود صرف آن‏کرد؟

ج-بهتر است فطره را به مصرف فقرای محل رسانند ولی در مسجد و مانند آن نیز مانعی ندارد  .

آیت‏الله فاضل‏لنکرانی دامت‏برکاته

68-س:در صورت وجود فقراء زکات تا چه‏مقدار زکات مال خود را بدون رعایت اصناف‏مستحقین می‏تواند صرف در ساختمان مسجد،درمحل نماید؟

ج-با بودن فقراء،تمام زکات را هم‏می‏تواند صرف مسجد کند،لاکن بهتر آن‏است که مقداری به فقراء بدهد و مقداری‏صرف مسجد نماید.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

صرف خمس در مسجد

69-چون نصف خمس اموال باید به سادات فقیردارای شرایط(شرایط سیدی که به او خمس داده می‏شود در توضیح المسائل‏بحث مصرف خمس آمده است.) داده شود و نصف دیگر آن که سهم امام‏زمان(عج)است،در زمان غیبت‏باید به مجتهد جامع الشرایط داده شود،بنابر این خمس مال را بدون اجازه‏مجتهد جامع الشرایط نمی‏توان در مسجد خرج کرد واگر کسی بدون اجازه خرج کند،کفایت از پرداخت‏خمس نمی‏کند.

کمکهای مردمی

70-س:آیا در بناء مسجدهای سنی‏هامی‏توانیم کمک بکنیم یا خیر؟

ج-بلی در بناء مسجد می‏توانید کمک‏کنید.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

71-س:اگر کسی برای مسجدی نذر کرده باشدکه هرگاه پولی داشتم مثلا مسجد را سفید کنم و قبل ازشروع آن شخص،شخص دیگری آمد و مسجد راسفید کرد،آیا می‏شود آن پول را به مصرف دیگری‏در همان مسجد جهت زیلو و غیره برساند یا خیر؟

ج-در فرض مذکور موضوع نذر منتفی‏شده چیزی بر او واجب نیست و اگربخواهد تبرعا مبلغی را که نذر کرده صرف‏زیلو و جهات دیگر مسجد نماید مختار وماجور است.

آیت‏الله گلپایگانی قدس‏سره

72-س:کسی که متصدی و مسئول صندوق‏جمع اعانات برای ساختمان حرم امام یا حسینیه یامسجدی می‏باشد آیا می‏تواند با وجوهی که مؤمنین درصندوق ریخته‏اند با اطمینان ربح صد در صد خرید وفروش کند و همچنین کسی که وجوه سهم مبارک‏امام علیه السلام نزد او جمع شده با اطمینان به سود و حفظ‏اصل مال می‏تواند با پول تجارت کند یا نه؟

ج-اگر وکالت مؤمنین به مسئول صندوق‏شامل این نحو معاملات باشد،مانعی‏ندارد،ولی اگر علم به رضا به تنهایی کافی‏نیست.و در مورد سهم مبارک امام علیه السلام اگر مجتهد صلاح بداند و اجازه بدهد و به‏مصلحت‏باشد مانعی ندارد.

آیت‏الله اراکی قدس‏سره

73-س:خادم مسجدی میان دو نماز،پول به‏عنوان کمک برای مسجد جمع می‏کند،آیا می‏شود آن‏را به امام جماعت‏یا سخنران داد و یا در جهات دیگرمصرف کرد؟

ج-اگر مقصود پول دهندگان کمک به‏مخارج مربوط به مسجد باشد مانعی‏ندارد.

آیت‏الله فاضل‏لنکرانی دامت‏برکاته

اولیاء مسجد

واقف و بانی مسجد

202-س:واقف مسجد خود را متولی و عزل و نصب‏امام مسجد را در حیطه تولیت‏خود قرار داده است آیاصحیح است‏یا خیر؟

ج-جعل تولیت‏برای مسجد صحیح نیست‏و عزل و نصب او اثر ندارد.

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

203-س:مسجدی در سال 54 توسط شخصی بناشده و به نام همان شخص نامگذاری شده و مردم درطول چندین سال در این مسجد نماز خوانده‏اند و سپس توسعه داده‏اند و مقداری زمین نیز جنب مسجدخریداری نموده و فرش و منبر و سایر لوازم نیزخریده‏اند و خود بانی مسجد نیز هیچگونه ممانعتی‏نکرده،سپس مردم مستضعف مقداری آهن نیزخریداری کرده‏اند تا مسجد را به طور کلی تعمیراساسی نمایند،لاکن بانی مسجد اکنون مخالفت نموده‏و مانع ساختن و توسعه مسجد می‏باشد و حال این که‏اولا خود ایشان عنوان مسجد را گذاشته و ثانیا اکنون‏می‏گوید:«حتی اگر به مراجع تقلید هم مراجعه کنیدمن می‏گویم مسجد را وقف نکرده‏ام و سند آن نزد من‏است و من آن را نمی‏دهم،شما اگر می‏خواهید در کناراین مسجد یک مسجدی برای خودتان بسازید».

حالا ما آهنی را که تهیه کرده‏ایم برای همه زیر بناو با نقشه مهندسی می‏باشد و ضمنا برای محلی که ‏ایشان آن را مسجد تعیین کرده خرج زیادی کرده‏ ایم ، اکنون نه می‏توانیم دو مسجد در کنار هم بسازیم و نه‏می‏توانیم تعمیر اساسی مسجد را شروع و ساختمان آن را تکمیل نمائیم.خواهشمند است ما را راهنمایی‏کامل بفرمائید.

ج-سند میزان نیست،اگر وقف مسجدمتحقق شده و تحویل جهت وقف گردیده‏دیگر واقف اختیاری در آن ندارد و توسعه‏مسجد اگر ضرورت داشته باشد اشکال‏ندارد و واقف حق ممانعت ندارد.

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

204-س:زمینی در بیش از بیست‏سال قبل برای‏مسجد داده شده و با پول مردم،مسجد ساخته شده،آیا صاحب قبلی زمین یا وارث آن می‏توان بگوید:من‏راضی نیستم کسی در این مسجد نماز بخواند یا خیر؟

ج-بعد از ساختن مسجد و تحویل به‏نمازگزاران نمی‏تواند رجوع کند و رضایت‏او معتبر نیست.

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

205-س:آیا کسی که مسجدی را بنا می‏کند و همه مخارج آن را می‏دهد،می‏تواند بگوید:مثلا فلان اتاق‏که برای خادم مسجد ساخته‏ام،راضی نیستم برای کاردیگری گذاشته شود؟

ج-اگر بانی و واقف،مرافق( جاهایی که مورد استفاده و بهره‏برداری واقع می‏شود.)مسجد رابرای استفاده بخصوص تعیین کرده،مخالفت‏آن جایز نیست ولی اگر در وقف مصرف‏خاصی تعیین نشده،استفاده در شؤون مربوطبه مسجد مانع نداد.

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

متولی مسجد

206-واقف می‏تواند برای وقف متولی(سرپرست)یاناظر مشخص کند،حتی واقف می‏تواند تعیین متولی‏وقف را به شخص دیگری واگذار کند،که در این‏صورت تولیت وقف با همان شخصی است که از سوی‏واقف معین شده است‏بجز در مسجد که واقف نمی‏تواند،خود یا شخص دیگری را به عنوان متولی‏مسجد مشخص کند.پس مسجد یک مکان مومی‏است‏برای استفاده شرعی همه مسلمانان و واقف یاهیئت امناء یا دیگران،تولیتی بر مسجد ندارند.

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

207-س:شخصی مقداری زمین را برای مسجدوقف کرده ولی متولی معین نکرده،اهالی، امام‏جماعت را دعوت می‏کنند و به سعی ایشان مسجد،آباد و تکمیل می‏گردد،آیا رضایت صاحب زمین درصحت نماز امام و اهالی شرط است‏یا نه؟

ج-مسجد متولی ندارد(ولی موقوفات مسجد،می‏تواند متولی داشته باشد.)و رضایت کسی‏در عبادت در آن معتبر نیست ولی‏تصرفاتی که منافی با احترام مسجد یامزاحم نمازگزاران باشد جایز نیست.

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

208-س:شخصی زمینی را وقف مسجد کرده ومصارف منافع را معین کرده است،50 درصد مال امام‏جماعت،30 درصد مال خادم و 20 درصد تعمیرمسجد،امام جماعت و متولی را نیز معین کرده،آیامتولی حق دارد چیزی به عنوان حق التولیه بردارد وسپس در نحو مذکور تقسیم کند؟

ج-بلکه می‏تواند اجرة المثل را به عنوان‏حق التولیه بردارد و سپس تقسیم کند.

آیت‏الله اراکی قدس‏سره

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

اختیارات هیئت امنای مسجد

209-س:آیا هیئت امنای مسجد می‏توانند برای‏تعمیر مسجد و سایر تصرفات بدون اجازه متولی اقدام‏کنند؟

ج-ظاهر در وقف عام تحریر است نه‏تکلیف و بنابر تحریر اصل جواز است و درمورد سؤال هیئت نمی‏توانند بدون اذن متولی تصرفات در مسجد داشته باشند ونقش متولی تنها در مساله موقوفات مسجداست.

آیت‏الله اراکی قدس‏سره

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

امام جماعت

از آنجا که نماز جماعت از برنامه‏های مهم دینی‏است که اغلب در مساجد برپا می‏شود،و در نمازجماعت،رهبر و پیشوای نمازگزاران امام جماعت‏است،نقش و نظر او در اداره امور مساجد به ویژه درمسائل فرهنگی قابل انکار نیست، لذا می‏بینیم که ‏انجام برخی از کارها را در مسجد به نظر امام جماعت‏محول کرده‏اند و دستور به مشورت با او داده‏اند که‏نمونه‏ای از آن در مورد نمایش فیلم در مسجد گذشت‏و به نمونه‏ای دیگر توجه کنید:

210-«...استفاده از شبستان مسجد جهت‏برگزاری جلسات قرائت قرآن و بیان احکام شرعی و معارف اسلامی و سایر مراسم دینی و مذهبی چنانچه‏مزاحم نمازگزاران نباشد ،و زیر نظر امام جماعت ‏باشد ، اشکال ندارد...»

آیت‏الله خامنه‏ای دامت‏برکاته

^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

شرایط مؤذن

211-مستحب است کسی را که برای گفتن اذان‏معین می‏کنند،عادل،وقت‏شناس و صدایش بلندباشد.

وظیفه مؤذن

212-مستحب است هنگام اذان گفتن اینگونه باشد:

رو به قبله

ایستاده

با طهارت(با وضو یا غسل)

در جای بلند اذان بگوید(برای آنکه مردم صدای او را بشنوند،و این مساله اکنون با بلندگوحاصل می‏شود.)

دستها را به گوش بگذارد.

و اینگونه اذان بگوید:

با صدای بلند و کشیده اذان بگوید

بین جملات اذان،کمی فاصله دهد

آخر جملات وقف کند

در جملاتی که کلمه مبارک‏«الله‏»قرار داد«الف‏»و«ه»را به روشنی ادا کند.

213-اذان و اقامه،باید بعد از داخل شدن وقت نمازگفته شود و اگر عمدا یا از روی فراموشی قبل از وقت‏بگوید باطل است.